همه دانشمند ناسا را می شناسند

جیمز هانسن دانشمند ناسا را همه می شناسند. اگر یک واقعه در مطرح شدن موضوع گرم شدن کره زمین در سطح جهان موثر بوده باشد آن واقعه شهادت جیمز هانسن در برابر کمیته سنا به رهبری سناتور تیم ورت است. او در تاریخ 23 جون سال 1988 در سنای آمریکا نتایج تحقیقات خود را در باره گرم شدن کره زمین ارائه کرد و به رهبران ایالات متحد در باره خطرات آن هشدار داد. در آن سال ایالات متحد با گرمای بی سابقه ای روبرو بود و استدلال های جیمز هانسن در باره گرمای هوا جامعه آمریکا را تکان داد. به مناسبت بیستمین سال این واقعه یکی از پژو هشگران موسسه تحقیقات زیست محیطی ورلد واچ مصاحبه ای با دکتر هانسن به عمل آورده که ذیلا می خوانیم:

چه چیز موجب شهادت شما در سال 1988 شد؟
هانسن: آن شهادت نتیجه سال ها کار من بود و به سه مقاله ای بر می گشت که در فاصله سال های 1981 تا 1982 منتشر کرده بودم. یکی از آنها در باره رابطه گاز کربنیک و تغییر آب و هوا بود که در مجله ساینس منتشر شده بود. دیگری درباره گاز های کم یاب بود که در مجله ژئوفیزیکال ریسرچ منتشر شد و سومی مربوط به سطح دریاها بود که آن هم در مجله ساینس چاپ شد ه بود. آنچه در سال 1988 متفاوت بود آن بود که در آن سال من مقاله جامع تری را تهیه کرده بودم که در مجله جئوگرافیکال ریسرچ چاپ شده بود و من آن را به متن شهادت خود ضمیمه کردم.

فکر می کردید شهادت شما چه اثری داشته باشد؟
هانسن:خوب هدف من این بود که یک مقدار مردم را با این مساله آشنا کنم. رافه پومرانس، بنیانگذاز کلایمت پالیسی سنتر، که در آن هنگام یکی از مقامات ارشد ورلد رزور سنتر (WRI) بود پس از خواندن مقاله های من به سراغم آمد و مرا تشویق کرد که در مقابل کنگره شهادت بدهم و این کاری بود که من چندین بار بدون این که چندان اثری داشته باشد در دهه هشتادکرده بودم. امید ما این بود که این بار با توجه به گرمای فوق العاده هوای آمریکا در سال 1988 توجه بیش تری به حرف های من بشود.

حالا که به گذشته نگاه می کنید به نظر شما چطور بود؟
هانسن:تردیدی نیست که به توجهی که انتظار آن را داشتیم رسیدیم. جلسه که تمام شد خیلی افسوس خوردم که چرا در باره اثر گرم شدن کره زمین بر چرخه آب شناسی به شکل کلی تری صحبت نکردم. گرم شدن کره زمین به این معناست که رطوبت جو زمین افزایش خواهد یافت و لذا باران های بسیار شدید و سیل ایجاد خواهد شد. اما در زمان های خشک سال و در مناطق خشک بر شدت خشکسالی افزوده خواهد شد. چون در سال 1988 بر خشکسالی تاکید کرده بودم تصمیم گرفتم در سال 1989 مجددا در برابر کنگره حاضر شوم و شهادت دهم. این شهادت دوم هم مورد توجه زیادی قرار گرفت زیرا من شکایت کردم که (دفتر اداری و بودجه) کاخ سفید متن شهادت من را در هنگام انتشار تغییر داده بود، اما پیام من در باره چرخه آب شناسی در میانه غوغا و آشفتگی ناشی از این ماجرا گم شد و چندان به آن توجه نشد.

وقتی بسیاری از دانشمندان شهادت شما را در سال 1988 به اصطلاح " جلوتررفتن از علم" خواندند واکنش شما چه بود؟
هانسن: خیلی نگران این موضوع نبودم. می دانستم که ظرف سال هایی نه چندان زیاد معلوم خواهد شد که من برحق بوده ام یا نه. چون من کاملا مطمئن بودم که حرفم درست است فکر کردم که پیش بینی کردن در این زمینه ارزش خودش را داشت.


شما به مطبوعات گفته اید که دولت بوش در سال 2005 ملاحظات نظری شما را در باره تغییر آب و هوا سانسور کرده است، لطفا بفرمایید این کار در نقش شما در شکل دادن به گفتمان عمومی در باره تغییر آب و هوا چه تغییری ایجاد کرده است؟
هانسن: احتمالا باعث افزایش توجه به موضوع بحث شده است. مطلبی که نیویورک تایمز در این باره تهیه کرده بود قضیه را خوب ریشه یابی نکرده بود و همه چیز را به خیانت یک جوان 24 ساله ختم کرده بود. اما مارک بوئن در کتاب خود به نام " علم سانسور" آن را تا آخر تعقیب کرده است.

ظرف بیست سال گذشته چه پیشرفتی در علم، سیاست و خط مشی ها و یا در درک مردم پیش آمده که - یا با پیش نیامدنش- شما را بیش از همه چیز متعجب کرده ؟
هانسن:باید اذعان کنم که من در حیرتم که چرا برای مهار تغییر آب و هوا اقدام مهمی صورت نمی گیرد. واقعا باعث نا امیدی است. برخورد برخی افرادی که در واشنگتن ملاقات می کنم از سناتور ها کرفته تا دیگران واقعا من را تحت تاثیر قرار می دهد اما به نظر می رسد که دولت و کاخ سفید اسیر پنجه برخی گروه های فشار و بویژه منافع خاص مربوط به سوخت های فسیلی است. کاملا مشخص است که دولت نتوانسته آنچه را که بیش از همه به نفع مردم است به انجام رساند و در عوض کار هایی می کند که بیش تر از همه به نفع کسب و کارهای بزرگ است.

فکر می کنید دولت آقای بوش چند وقت یکبار تلاش می کند نتایج تخقیقات علمی را مخدوش کند؟
هانسن: تقریبا تمام دانشمندانی که در آژانس حفظت محیط زیست ایالات متحد کار می کنند می گویند که اگر عقیده آنها خلاف اولویت های برنامه کابینه باشد نمی توانند آن را بیان کنند. در ناسا هم وضع همین طور بود و خلاف سیاست رایج نمی شد نظر داد تا این که رئیس سازمان چراغ سبز داد. برداشت من این است که اوضاع بهتر شده اما هنوز خوب نیست. اطلاعات من مبتنی بر چیزی است که ار تعداد محدودی از دانشمندان شنیده ام و نیز مبتنی است بر مطالعات وسیع تری که در این زمینه صورت گرفته که آخرین آنها مطالعه اتحادیه دانشمندان متعهد است. این طرز برخورد دولت ایالات متحد با علم بسیار احمقانه است زیرا نه تنها خلاف اصول اساسی دموکراسی است بلکه موجب می شود سیاست گذاری های نادرست و سخیفی صورت گیرد. چرا با دانشمندان مشورت می کنید وقتی که می دانید فقط نتایجی را می پذیرید که با سیاست های از قبل تعیین شده شما خوانایی داشته باشد.

تعداد زیادی از دولت ها و سازمان های مردم نهاد غیر دولتی ( ان جی او ) خواستار آن شده اند که میزان افزایش درجه حرارت جو کره زمین به دو درجه سانتی گراد محدود شود. فکر می کنید این مقدار افزایش بی خطر است و آیا به نظر شما این هدف دست یافتنی است؟
هانسن: اگر سیاست های معقولی در پیش بگیریم آن هدف کاملا دست یافتنی است اما متاسفانه با آن حد از گرم شدن، بروز فاجعه جهانی قطعی است. هم اکنون درجه حرارت کره زمین از دمای گرم ترین دوران های بین عصر یخ به اندازه کسری از یک درجه بالاتر است. دو دورجه افزایش درجه حرارت ما را هم سطح دوره میانی عصر پیلوسن( دوران سوم زمین شناسی ) قرار می دهد- که حدود 3.5 تا 2.5 سال پیش بوده و هوا در آن زمان گرم بوده است. متاسفانه ما بر اساس دمای حداکثر قطب های کره زمین ، گرمای دوران های گذشته حد فاصل بین عصرهای یخ را بیش از واقع برآورد کرده ایم.

برخی دانشمندان معتقدند که ما هم اکنون در خیلی از مناطق جهان به قله پایداری محیط زیست رسیده ایم. آیا شما با این موافقید؟ اگر هستید این قله ها چه هستند و چکونه می توان از آنها اجتناب کرد.
هانسن: همان طور که در مقاله جدید ما به نام " هدف قرار دادن گازکربنیک " آمده ، باید بین رسیدن به سطح قله و رسیدن به نقطه غیر قابل برگشت تمایز قایل شد. سطح قله میزانی از گازکربنیک است که به اثراتی بزرگ، نامطلوب و حتی فاجعه آمیز خواهد انجامید. ما به سطح قله رسیده ایم و به همین دلیل است که باید پس برویم و میزان گاز کربنیک را به 350 قسمت در میلیون و احتمالا حتی کم تر از آن کاهش دهیم. نقطه غیر قابل بازگشت زمانی است که دیگر پویایی فرآیند خود غلبه می کند و ما هیچ کنترلی روی آن نداریم و نمی توانیم آن را متوقف کنیم، مثلا ورقه یخی در اثر بازخورد مثبت و عقبه گرما تجزیه می شود و آب می شود. برخی پدیده ها اینرسی مناسبی دارندو ما می توانیم تا مدتی خطا کنیم و سطح گاز کربنیک را از سطح ایمن آن بالا تر ببریم به شرطی که زود به میزان طبیعی برگردیم ورقه های یخی و سطح آب دریاها احتمتلا در این دسته اند. متاسفانه یخ اقیانوس منجمد شمالی به نقطه ای رسیده که تا دو سه دهه آینده دیگر در فصل گرم سال اصلا یخی در آن وجود نخواهد داشت.

غالبا این طور است که انسان هر چه واقعیت های دردناک مربوط به تغییر اقلیم را بیش تر درک می کند افسرده تر می شود. شما چرا امیدوارید؟
هانسن: اگر ما فقط چند کار را ، که به دلایل دیگری هم انجام آنها مفید است، انجام دهیم، مشکل براحتی قابل حل خواهد بود. مهم ترین کاری که باید کرد عبارت است از جلوگیری از احداث نیرو گاه های زغال سنگی جدید ( مگر این که کاملا گاز کربنیک را فیلتر کنند) و حذف تدریجی نیروگاه های زغال سنگی موجود ظرف دو دهه آینده. همچنین باید هزینه انتشار کربن آن قدر بالا رود که از کاربرد مقادیر وسیعی از سوخت های فسیلی نامرغوب ( مثل شیست قیر و شن قیری ) جلوگیری شود. فراتر رفتن هر چه سریع تر از سوخت های فسیلی- به هر حال ظرف چند دهه آینده ما باید این کار را بکنیم- نیز مزیت های بسیارزیادی خواهد داشت که از جمله آنها می توان پاکیزگی هوا و آب و استقلال از نظرانرژی و امثالهم را برشمرد. این مزیت ها به نفع همه مردم است الا مشتی از سران و صاحبان سوخت های فسیلی که متاسفانه در دولت ما و بسیاری از دیگر کشور ها نفوذ فراوان دارند. من هنوز هم معتقدم که دموکراسی ما قابليت كار كردن را دارد اما اين امر مستلزم آن است كه بر نفوذ نارواي پول در سياست غلبه كند.

شما مكررا خواستار توقف كار نيروگاههاي زغال سنگي شده ايد و حتي به سران ايالات هاي آمريكا و ساير كشور هايي كه قصد احداث نيرو گاه هاي زغال سنگي جديد را داشته اند نامه نوشته ايد. واكنش آنها به نامه ها و اعتراضات شما چه بوده است؟
هانسن: شايد در انگليس كمي موثر بوده ولي هنوز بايد صبر كرد و ديد. حد اقلش آن است كه رهبر مخالفان دولت به نفع ممنوعيت احداث اين نيرو گاه ها موضع گرفته. اما هنوز در اين كشور يك نيروگاه زغال سنگي قديمي در كينگز نورت در حال كار است. وضع آلمان نا مشخص است. از من دعئت كرده اند كه به آنجا بروم و با وزير محيط زيست آلمان صحبت كنم. فرماندار نوادا طرفدار صنعت زغال سنگ است و متاسفانه بايد بگويم كه فرماندار مينه سوتا (‌با وجود كار زيادي كه براي آگاه كردن او از مسايل محيط زيست انجام شده) و فرماندار ويرجينيا نيز همين طورند. شايد روساي شركت هاي خدمات برق و انر‍‍ژي مهم تر باشند. جيم راجرز كه يكي از سرمايه داران بزرگ بين المللي است استدلال طرفداران محيط زيست را پذيرفته اما شايد او آدم خوش فكري است. من همين روز ها قرار است شام مهمان او باشم. من ملاقات بسيار خوبي هم با رئيس يكي از بزرگ ترين شركت هاي خدماتي داشتم.

بعد از موفقيت هاي بزرگي كه در مدت خدمت خود داشته ايد،‌دوست داريد قبل از بازنشسته شدن از ناسا چه كاري انجام دهيد؟
هانسن:االان روي چند مقاله كار مي كنم كه معتقدم خيلي مهم هستند. و كلا من نياز دارم بتوانم صريح تر و روشن تر مطلب بنويسم تا آنچه مي خواهم بگويم بهتر فهميده و درك شود.

تاریخ بارگذاری: 4/6/1387